Hawthrone Etkisi (Hawthrone Effect)

Yazan :Şadi Evren ŞEKER

Literatürde etkinin ilk defa bulunduğu Amerikanın Chicago eyaleindeki Hawthrone Elektrik fabrikalarına atıfla Hawthrone etkisi veya sadece gözlemci etkisi (observer effect) olarak geçen yönteme göre, çalışanların kendilerini izleniyor hissetikleri ortamda daha verimli çalışmaktadır hipotezi yatar (McCarney ve diğ. 2007)(Fox ve diğ. 2008).

Etkinin literatüre kazandırılması 1950 yılındaki Herny A. Landsberger’in 1924 ve 1932 yılları arasındaki Hawthrone Elektrik fabrikaları üzerine yaptığı çalışmaları yorumlaması ile olmuştur. Hawthrone fabrikasında çalışanların verimleri üzerinde yapılan bir deneyde, aydınlatmaların çalışanlar üzerindeki etkisi ölçülmek istenmiş bunun için çalışanların bir kısmının nispeten daha aydınlık ortamda çalışması için normal aydınlatma yerine daha fazla ışık veren aydınlatma sistemine geçilmiştir. Bir kısmının ise nispeten daha az aydınlık ortamda çalışmasını sürdürmesi istenmiştir. Çalışma sonunda aydınlatma sisetmi değiştirlen çalışanların kendilerine ilgi gösterildiği düşüncesi ile motivasyonlarında artma olduğu ve üretkenliklerinin arttığı gözlemlenmiştir.

Bu gözlemin ardından ışık yoğunluğu ile üretkenlik arasında ilişki kurularak çok sayıdaki endüstriyel psikoloji çalışmasına temel teşkil eden aydınlanma çalışmaları (illumination studies) temellendirilmiş ve literatüre kazandırılmıştır (Olson ve diğ. 2004). Aydınlanma çalışmaları hawthrone etkisinin temelini oluşturmaktadır ancak Hawthrone etkisi aydınlanmanın ötesinde çalışanların motivasyonunda gösterilen ilginin önemini vurgular. Bu iddiayı örneğin çalışma ortamının temiz tutulması için gösterilen gayret, çalışanların yollarındaki engellerin kaldırılması ve hatta çalışanların rahat hareket etmeleri için makine parkının yeniden düzenlenmesi gibi motivasyon arttırıcı farklı parametreler ile destekler.

Hawthrone etkisinin altında yatan motivasyon arttırıcı etkinin gözlemleniyor olma bilinci olduğu söylenebilir ancak buradaki gözlem, olumlu duygularla yapılan gözlem anlamındadır. Yani çalışanların kendilerini düşünen ve kendileri ile ilgilenen birisi olduğuna inancıdır.

Özellikle o dönemdeki çalışma ortamları düşünüldüğünde Weberyen bürokrasinin hakim olduğu ve çalışanların sadece almış oldukları direktiflere ne kadar uyduğuna göre sınıflandırıldığı ve hiçbir inisiyatif almalarına izin verilmeyen robotlar olarak görüldüğünü unutmamak gerekir. İşte Hawthrone etkisine göre bir çalışanın, kendisinin düşünüldüğünü hissetmesi, farkında olmadan dahi olsa üretkenliğine yansımaktadır (Parsons, 1974).

Hawthrone etkisinin günümüzde de önemli bir yeri olduğu ve büyük ölçüde değişmekle birlikte endüstriyel psikolojide yoğun olarak kullanıldığını söyleyebiliriz (Kohli ve diğ. 2009)(Cocco, 2009)(Leonard 2008).

Röle Montaj Deneyi

Deney 1927 ve 1932 yılları arasında o dönemdeki telefon rolelerini monte eden kadın fabrika çalışanları üzerinde yapılmıştır ve literatürde röle montaj deneyi (relay assembly experiment) olarak geçer.

Bir hat üzerinde montaj yapan kadınların, hatta bıraktıkları röle sayısını çıktı olarak kabul eden deneyde öncelikle mevcut üretim kapasitesinin ölçülmesi için deney ile ilgili haber verilmeksizin 2 hafta boyunca ölçüm yapılmıştır. Ardından kadınlar bir deney odasına alınıp başlarında bir amir bulunduğu halde kadın işçilere fikirleri sorulmuş ve vermiş oldukları fikirler amirleri tarafından kendileri ile görüşülmüştür. Yapılan görüşmelerden toplanan bazı fikirler üzerinden 5 yıl süren bir deney yürütülmüş ve araştırmacılar aşağıdaki fikirlerin üretime etkisini araştırmıştır:

  1. İki adet 5er dakikalık ara verilmesinin üretime etkisi ile iki adet 10’ar dakika ara verilmesinin etkisi arasındaki fark (isteklerine bağlı olmadan). Bu deneyde üretimin arttığı görülmüş ancak ara sayısı 6 veya daha fazlaya çıkarıldığında çalışanların rahatsız olmaya başladığı ve üretimlerinin azalmaya başladığı görülmüştür.
  2. Aralarda yiyecek servisinin olması
  3. Günlük mesainin 30 dakika kısaltılması toplam üretimi arttırmıştır. Günlük mesainin daha da kısaltılması saatlik üretimi arttırmakta olup toplam üretimi azaltmaktadır.

Ayrıca önemli bir gözlem, herhangi bir parametrenin değiştiriliyor olmasının üretimi arttırdığıdır. Hatta parametre eski değerine getirildiğinde bile bir süre boyunca eskisinden daha iyi üretim olduğu gözlemlenmiştir. Bunun açıklaması olarak insan tabiatının yeni şeylere uyum sağlamak için daha fazla gayret etmesi olarak açıklanabilir.

Ancak deneyin sonunda deneyin her durum için çalışanların gözlemlendikleri hissine sahip olmalarının çalışanlar üzerinde önemli bir performans artışı olduğu kabul edilmiştir.

Telefon Santral Deneyi

Bu ikinci deney ise öncelikle çalışanların aldıkları maaşların performanslarına etkisini ölçmek için başlatılmıştır. Maddi imkanların arttırılmasının sonuca etkisi olmadığı gözlemlendikten sonra bu defa çalışanların işte atılmasının veya işten atılma korkusunun nasıl bir etki oluşturduğu ölçülmüştür. Yapılan deneyde tamamı erkeklerden oluşan 14 kişilik bir telefon santrali çalışanı grubunda bir kişinin işten atılamsının grup üzerindeki etkisi anlaşılmaya çalışılmıştır. Deneyde çalışanların klikler (cliques) şeklinde kendi aralarında sıkı bağlantıları olan ve görünmeyen gruplar oluşturduğu ve grupların patronları tarafından sorguya çekildiğinde aynı cevapları verdiği hatta cevapların yanlış bile olsa aynı olduğu görülmüştür. Bu deneyin sonucunda çalışanların maaş artışı gibi motivasyon parametrelerinden çok daha fazlasıyla sosyal çevrelerinden etkilendiği anlaşılmıştır.

Hawthrone Etkisi ve Yönetim Bilişim Sistemleri

Bilişim sistemleri (BS) yapısı itibariyle çalışanların gözlemlendiği ve performans değerlendirmelerinin çok kolay bir şekilde raporlandığı ortamlar sunmaktadır. Hawthrone etkisi ise yapılan gözlemlerin olumlu yönde çalışan performansını ortaya koyması açısından önemlidir. Bu iki yaklaşımı birleştiren (Lied TR ve Kazandjian VA 1998) gibi araştırmacılar BS'lerinin çalışan performansı üzerinde arttırıcı yönde kullanılabilmesi için Hathrone Stratejisi ismi verdikleri bir yöntem geliştirmiş ve çalışanların dış etkilerinin gözlemlendiği ve iç adanmışlıklarının arttırıldığı bir yapı kurmaya çalışmışlardır.

Yine YBS açısından toplantı yönetimi ve birlikte çalışmanın motivasyonu arttırıcı özelliği ile Hawthrone etkisinin birlikte kullanıldığı ve bu yaklaşımın grup katılım yazılımlarına (collaboration software) uygulandığı bazı uygulamalar da çalışılmıştır. Hatta Hawthrone etkisini doğrudan elektronik toplantı yazılımları üzerinde test eden çalışmalar olmuştur (Dennis 1988).

Kaynaklar

Cocco G (2009). "Erectile dysfunction after therapy with metoprolol: the hawthorne effect".Cardiology 112 (3): 174–7. doi:10.1159/000147951. PMID 18654082.

Dennis, A. R.  Joey F. George, Len M. Jessup, Jay F. Nunamaker, Jr. and Douglas R. Vogel (1988) Information Technology to Support Electronic Meetings MIS Quarterly, Vol. 12, No. 4 (Dec., 1988), pp. 591-624

Fox NS, Brennan JS, Chasen ST (2008). "Clinical estimation of fetal weight and the Hawthorne effect". Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. 141 (2): 111–4.doi:10.1016/j.ejogrb.2008.07.023. PMID 18771841.

Kohli E, Ptak J, Smith R, Taylor E, Talbot EA, Kirkland KB (2009). "Variability in the Hawthorne effect with regard to hand hygiene performance in high- and low-performing inpatient care units". Infect Control Hosp Epidemiol 30 (3): 222–5. doi:10.1086/595692.PMID 19199530.

Leonard KL (2008). "Is patient satisfaction sensitive to changes in the quality of care? An exploitation of the Hawthorne effect". J Health Econ 27 (2): 444–59.doi:10.1016/j.jhealeco.2007.07.004. PMID 18192043.

Lied TR, Kazandjian VA (1998) A Hawthorne strategy: implications for performance measurement and improvement. Association of Maryland Hospitals and Health Systems, Lutherville, MD 21093-6087, USA. Clinical Performance and Quality Health Care

McCarney R, Warner J, Iliffe S, van Haselen R, Griffin M, Fisher P (2007). "The Hawthorne Effect: a randomised, controlled trial". BMC Med Res Methodol 7: 30.doi:10.1186/1471-2288-7-30. PMC 1936999. PMID 17608932.

Olson, R. Jessica Verley, Lindsey Santos, and Coresta Salas (2004) Volume 41, What We Teach Students About the Hawthorne Studies, Santa Clara University 2004

Parsons, H. M. (1974). "What happened at Hawthorne?: New evidence suggests the Hawthorne effect resulted from operant reinforcement contingencies". Science 183(4128): 922–932. doi:10.1126/science.183.4128.922. PMID 17756742.

No response to “Hawthrone Etkisi (Hawthrone Effect)”
  1. BURGERHiz dedi ki:
    Yorumunuz denetim bekliyor. Bu bir önizlemedir, yorumunuz onaylandıktan sonra görünür olacaktır.

    apartments for rent in mn

    Delaware state beaches – Video
    Delaware state beaches Delaware state beaches Dog Friendly Beaches in the U.S. Find dog friendly beaches, including designated off-leash dog beaches, and dog swim areas in the U.S. The beach is a wonderful place to spend time with your dog, and most dogs love playing on the sand and in the water. However, be aware there can be hazards for your pet at the beach. Before you take your dog to the beach please keep in mind the following: Know which beaches are dog-friendly Before you visit a beach learn the rules for bringing a pet with you. Most dog-friendly ...
    The post Delaware state beaches – Video appeared first on Answer .
    Stock News
    BONUS 100 FREE DOFOLLOW LINK SITE

    https://diendanmuaban.xyz/member.php?26048-davidwrone-html
    https://hypnobuild-forum.000webhostapp.com/member.php?action=profile&uid=1063
    http://baijiamama.com/space-uid-35641.html
    http://hhbattle.my1.ru/index/8-2468
    http://avsu88.com/home.php?mod=space&uid=2766
    http://www.hikvision.msk.ru/index/8-75610
    http://poznanie.com.ua/forum/forum4/topic15174/message781447/?result=reply#message781447
    https://www.a-quran.com/showthread.php?p=98344
    http://affiliateforums.org/viewtopic.php?f=5&t=32641
    http://www.jgcyh.cn/forum-2-1.html
    http://lytop.cn/home.php?mod=space&uid=11593
    http://www.thesterlingstandard.com/2018/07/03/meet-girlboss-juliette-cho/#comment-202680/
    https://www.newislamicdirections.com/nid/notes/peace_and_justice_in_islam
    http://lacartadelabolsa.com/index.php/S=22e7d519809d673d6c8b88f7ec338187744d0693/member/32806
    http://ukrainakomi.ru/forum/messages/forum3/topic110/message798678/
    https://www.plantbaseddoctors.org/users/cardiet
    http://soteriaglobal.com/community/profile/izraelgam/
    http://ofs.gr/boards/topic/48062/auto-radiator
    http://jolingames.blog124.fc2blog.us/blog-entry-23.html
    http://3dpixieapp.com/20161006_002528/
    http://youthera.freehostia.com/guestbook/index.php
    http://medempowertrainings.com/forums/topic/details-indiana-finance-advanced-news-remmont-com/
    http://www.eo4you.pl/forums/topic/16-apr-2017-16-38-httpturkey-nef6-com/
    http://ukrainakomi.ru/forum/messages/forum3/topic110/message799058/
    http://roof64.ru/blog/aktsiyauteplis-letom/#comment_8914/
    http://morozko.clan.su/news/luchshie_filmy_onlajn_smotret_besplatno_v_hd_kachestve/2015-02-22-555
    http://yhndt.com/bbs/home.php?mod=space&uid=55069
    http://p.bvulpes.com/pastes/Xgv7W/?raw=true
    http://gsm-fan.ru/blog/nuzhen-li-chehol
    http://www.etqa.co.za/profile/ISRAELjiz/
    http://www.papillon.net.ua/en/product/stiker-zerkalo/reviews/
    http://weikequn.com/space-uid-187014.html
    http://www.tylorprudhomme.com/forums/topic/ecological-census-techniques-a-handbook-pdf-epub-mobi/page/3/#post-724869/
    http://ukrainakomi.ru/forum/messages/forum3/topic110/message1098127/
    http://blog.aptrecharge.in/forums/topic/travel-sites-best/
    http://matahationline.com/berita-keberadaan-pom-mini-bikin-pemkab-pusing.html
    http://theglobe.net/the_worlds_most_visited_web_pages_929/
    http://bokadobodas.com/es/blog/2017-03-02/boda_adriana_y_pablo_videoblog/
    http://arabistanbulhair.com/showthread.php?tid=27246&pid=2146325#pid2146325
    http://cnwlgc.com/space-uid-5002.html
    http://acoforum.org/index.php
    http://squatersteam.wz.cz/profile.php?lookup=6462
    http://cgi.www5a.biglobe.ne.jp/hooligan/cgi-bin/yybbs_4.cgi
    http://johnhuu.xyz/forum.php?mod=viewthread&tid=9978&extra=
    http://stpetersmission.edu.gh/forums/showthread.php?tid=48
    http://www.seobuild.net/find-auto-insurance
    http://androidiospot.com/public/gboard/ios/
    http://ns1.apostilleservice.org.uk/boards/topic/14470/how-safe-is-it-to-use-credit-karma
    http://rosyrose.ru/registration.html?action=act&user_id=434&code=b3ac000f6f65c00013ae562c88c393f0
    http://paste.ubuntu.com/p/kMGn5k8J9r/
    https://dush96.ru/blog/kak-vybrat-dushevuyu-kabinu/#comment_87978/
    http://www.oekaki.ws/pbbs/pallet_town.html
    http://vita-ra3000.com/en/blog/dostavka-i-oplata/#comment_86354
    http://blogopress.info/2014/02/26/cum-public-anunturi-cu-pierderi-intr-un-ziar-national/
    https://complicationsmedicales.ch/viewtopic.php?f=3&t=248
    http://lavachka.lava-online.ru/user/NEF6Cisp/
    http://suhanovo.info/viewtopic.php?f=2&t=495399&p=914133#p914133
    http://poznanie.com.ua/forum/forum4/topic15174/message741619/
    http://web-ph.com/comments/panginano-a/post.asp
    http://nyopao.s28.xrea.com/cgi-bin/yybbs/yybbs.cgi
    http://ohrana.ru/articles/37115/#reply_to_0/
    http://dush96.ru/blog/kak-vybrat-dushevuyu-kabinu/#comment_87978/
    http://2good2burn.com/phpBB3/viewtopic.php?f=1&t=3946
    http://neighborhood.gogogento.com/index.php/blog/lorem-impsum-blog/
    http://forum.cyclicalgaming.net/viewtopic.php?f=5&t=235
    http://slack.s19.xrea.com/cgi-bin/fc/apeboard_plus.cgi
    http://ukrainakomi.ru/forum/messages/forum3/topic110/message798828/
    http://www.bghelp.co.uk/forums/members/164451-IZRAELcex
    http://heartlandrugby.com/blog/1-rugby-questions.aspx
    http://kam4.s20.xrea.com/x/apeboardp/apeboard_plus.cgi
    http://bbs.198game.net/home.php?mod=space&uid=1178435
    http://www.reforcosuperior.com/forums/topic-tag/arguments-hotels-news-advanced-news-remmont-com/
    http://tmk.3dn.ru/index/8-324268
    http://ipiac-nery.com/how-to-build-a-construction-marketing-plan/#comment-1614/
    http://extendedfamilyinternational.org/forum/index.php?action=profile;u=671687
    https://androidapk-free.ucoz.ru/index/8-22947
    http://haikuware.ru/comments/news/4/
    http://tabnos.ir/user/AUTOKN/
    http://igrushki-optom.com.ua/products/dudka-dudochka-5510/#comment_114268
    http://neposediki.ru/n72f/memberlist.php?mode=viewprofile&u=2473
    http://dogdiamond.sakura.ne.jp/blog/pethotel/20190630hotel/
    http://laboruniontv.org/internet-freedom-sb822-passes-california-assembly/#comment-336048/
    http://www.chinayhly.com/archives/129#comment-10099
    http://commercialreforum.com/forums/users/remontwar/
    http://vwforce.com/forums/profile.php?mode=viewprofile&u=603413
    https://www.igrimace.com/bbs/home.php?mod=space&uid=2874561
    http://forum.demodyne.org/showthread.php?tid=2656
    http://www.hundehardware.com/view/110/top-matic/kode_tidak_sama/
    http://millionerteam.ucoz.ru/forum/51-355-1
    http://kotogi.com/grbbs_hsk/apeboard_plus.cgi
    http://fishmsg.net/x2/forum.php?mod=viewthread&tid=468282&pid=5503212&page=1&extra=page%3D1#pid5503212
    https://answers.axonivy.com/users/1052/autosex
    http://beautyandwisdom.ru/forum/post/107457/#p107457/
    http://cqi6.com/home.php?mod=space&uid=115426
    http://forumdemotywatorynowetest1.forumoteka.pl/forums/viewtopic.php?f=2&t=659
    http://leunghonwai.net/bbs/home.php?mod=space&uid=455141
    http://noormatinahmadi.com/Contact.php?ID=20018
    http://poznanie.com.ua/forum/forum4/topic9764/message780665/?result=reply#message780665
    http://oceanparknails.ca/portfolio/aromatherapythai-massage/#comment-1491/
    http://poznanie.com.ua/forum/forum4/topic15174/message781064/?result=reply#message781064

    BONUS 100 FREE NOFOLLOW LINK SITE

    https://fotografieren-online.com/registrieren-4/comment-page-1/?unapproved=30612&moderation-hash=342a11a44fac820d7f58012c651709d4#comment-30612
    http://elitedentistryofmadison.com/post-entry-5/?unapproved=24264&moderation-hash=dc3b5dbf1dae7ab7dfb6d4c71a23cd13#comment-24264
    http://www.mrubinbooks.com/test-post-one/?unapproved=6413&moderation-hash=0e172ce3ea454d37d52610348fda772f#comment-6413
    http://elementaryartfun.com/2015/01/van-gogh-still-life/?unapproved=34423&moderation-hash=5007eff4abbb0ece5a54bb4cf5a26888#comment-34423
    https://ghostgum.com/2017/12/31/tester-2/?unapproved=12542&moderation-hash=1c195481a38d2280a0e08c75cd5bfd2b#comment-12542
    http://2d-entertainment.com/?p=593&unapproved=308090&moderation-hash=b206d1135cc58766e20756b68369f043#comment-308090
    https://retroracer.eu/index.php/ducati/?unapproved=9400&moderation-hash=d0203f20cd4f8794c4533dc92131388d#comment-9400
    https://solderingironsguide.com/butane-soldering-irons-guide/?unapproved=69403&moderation-hash=359ed987bf3313aa6e71a9a00d6f076d#comment-69403
    http://thelearninggene.com/student-voices/pill_bottles/?unapproved=6100&moderation-hash=f8923a97dcc8d2d1c292b864ece36a3b#comment-6100
    http://blog.pakupaku.pl/spakowac-kuchnie-kartonow-stracic-glowy/?unapproved=54252&moderation-hash=19a30a34f75ad88a2864c630c5f798b1#comment-54252
    http://keepstrong.way-nifty.com/keep_strong/2009/10/post.html
    http://munaw3.com/4461/?unapproved=67469&moderation-hash=4bec37dc4e82c4c4aa0e30b73d65692c#comment-67469
    https://lifeandtruth.cf/2016/03/who-is-closest-to-jesus/?unapproved=4003&moderation-hash=2dc168e9f5559efc0df90c7bf857ac21#comment-4003
    http://www.lingboif.se/2018/07/01/nytt-passersystem-till-gymmet/?unapproved=28052&moderation-hash=97dc83d90ef9e04719952ea186e64849#comment-28052
    http://www.wp33.com.br/logomarca-l-ls-langerie/?unapproved=4721&moderation-hash=35bba2a7948b28353c12e551999e5f74#comment-4721
    https://naturia.com/blog/naturia-at-premiere-orlando-2017/?unapproved=10724&moderation-hash=e4323c04d0a9717396f6dcad2c84343f#comment-10724
    https://kaetzchenlabel.de/kaetzchenlabel/produkt/turnbeutel/?unapproved=3872&moderation-hash=db96f190ab82b328cb547331b8d42167#comment-3872
    http://www.genealogyatheart.com/?p=1290&unapproved=21619&moderation-hash=4daad8977352f5b719609978bf715030#comment-21619
    https://sucessonocasamento.com/21-raposinhas-fim-do-relacionamento/?unapproved=11126&moderation-hash=ab04f3a501e40cb0f8a45c743e043f3a#comment-11126
    http://elct-selvd.org/hello-world/?unapproved=15751&moderation-hash=f7b37aa460283250d08fc9034ba41535#comment-15751
    http://ireneandzzane.wpengine.com/4-months-to-go-and-an-updated-location/?unapproved=23022&moderation-hash=4ead613366750a0fc3f5bbf062ea4b70#comment-23022
    http://aqillafadiahaya.student.umm.ac.id/2017/06/12/my-blog/?unapproved=14645&moderation-hash=cf12546ae546122b1ca3dc0fdf6de1fd#comment-14645
    http://saintexupery-brebieres.etab.ac-lille.fr/2015/01/22/essai/?unapproved=2367&moderation-hash=131290717d5186f11c3d0d951d7686d2#comment-2367
    https://realcurvesplus.com/big-girls-are-killing-it/?unapproved=13632&moderation-hash=e97d4258d2b0559189e65bf0d59ed2b0#comment-13632
    http://luxecareers.com/hello-world/?unapproved=9572&moderation-hash=3cdbff9314f116e89056be809bc9b550#comment-9572
    http://pomocdrogowa.naklo.pl/mozna-transportowac-lawecie-pomocy-drogowej/?unapproved=5579&moderation-hash=9401cefb16a153e159789c90f762c39c#comment-5579
    http://www.gnab.fi/produktiot/donki-queendom/?unapproved=27764&moderation-hash=a42c8bef7389b8915bcda15e77651ade#comment-27764
    http://www.marcos27campos.com/titulo-de-la-publicacion-en-el-blog/?unapproved=10260&moderation-hash=5a9aa9bab7fddf3274687e8f196b73e1#comment-10260
    http://jackwelsh.co.uk/cvan-nw-critical-writing-bursary/comment-page-1/?unapproved=37608&moderation-hash=691515308c520b567cbc9a4dbb803de8#comment-37608
    http://www.elizabethnicolewigstudio.com/?unapproved=32921&moderation-hash=c53a62c97827d660e2c2ccd5116e2ce7#comment-32921
    https://roeco.es/la-mejora-del-crt-en-espana/?unapproved=491&moderation-hash=59a8b3dc305ec5a380eb4c0df0933553#comment-491
    http://ligatop.com/forum-bandar-bola-kemenangan-arsenal-harganya-mahal/?unapproved=39930&moderation-hash=f9e1be35184ef6ca2f722e1bb389b307#comment-39930
    http://cleverdisk.eu/?unapproved=10325&moderation-hash=272bf32497091aa8ff00a6f5bebb871f#comment-10325
    https://elleoquentstyle.com/tie-it-with-a-bow/?unapproved=22565&moderation-hash=7f9a88898d247152530ae6415ad65347#comment-22565
    https://ihackit.website/lock-activation-bypass-for-ios-devices/?unapproved=6854&moderation-hash=46c520816281f8d98ee80c9d8ce6ddef#comment-6854
    http://posts.stepshort.co.uk/?p=2264&unapproved=23288&moderation-hash=da23e261e49e2c26ab5114d28635c608#comment-23288
    http://casamariposa.no/endelig-en-ny-blogg/?unapproved=39761&moderation-hash=97d93653b42467bea5e4e38707fe485c#comment-39761
    http://hidecyan.cocolog-nifty.com/hideo/2014/10/post-a695.html
    https://signatureproperty.com/hello-world/?unapproved=4377&moderation-hash=b557b91d4d4505e0d41c25abae832ff8#comment-4377
    http://www.heesterbeek-hulpverlening.nl/cirkel-van-invloed/?unapproved=9999&moderation-hash=6ebeea641ba09a95fa45a3f8cbecb38d#comment-9999
    https://medicago.org/build-muscle/combining-high-low-reps/amp/?unapproved=17350&moderation-hash=76bc5f906200c4af8ac2e041279f6439#comment-17350
    http://xdesigns.net/2013/08/thank-you-card/?unapproved=833971&moderation-hash=0bfdb6fcead71e43d7cd99c4c48eafb5#comment-833971
    http://eleventy.mx/edificios/?unapproved=18768&moderation-hash=aec3b467abeddb80d46c970b788e50d3#comment-18768
    https://commercialglassandmetal.com/hello-world/?unapproved=7310&moderation-hash=4910ec1859c77785c34f9394fb739274#comment-7310
    http://marinamcavoy.com/a-pop-of-red/?unapproved=22896&moderation-hash=8ab20cc6656d9af8a49e26d4bfdd3d27#comment-22896
    http://christmasjars.com/?unapproved=331162&moderation-hash=4deafb53b1b3939a15b9291eb6d3be40#comment-331162
    http://www.spottelevision.com/wp/?p=902&unapproved=25072&moderation-hash=6d89c29bb3b45e89fa00bbaf0f3a46d0#comment-25072
    http://ujiriyo.com/osusume-manga-babysteps-netabare-434?unapproved=198516&moderation-hash=e06a2dd9419aac2d6021a3684efd170d#comment-198516
    http://anttheconversationalist.com/2016/01/music-video/?unapproved=13883&moderation-hash=db659d6d8bf8e5225314df66eb06280b#comment-13883
    http://www.questforthetruecross.com/2015/10/amazon/?unapproved=31155&moderation-hash=4f8edfc17f454ee0294bc0be4eba3ad1#comment-31155
    http://xn--omstartsln-95a.se/hej-varlden/?unapproved=25986&moderation-hash=dad1136aae0868c8665c5e2aeb6af09d#comment-25986
    https://www.rahulconsultant.com/top-100-classified-websites-list/?unapproved=2340&moderation-hash=b24e3afb4391cc058d4089bbf3232320#comment-2340
    https://sisterdiy.com/peach-upside-down-cake-23/?unapproved=15537&moderation-hash=f3b36172b559d08179c94f4bee0fa5f6#comment-15537
    https://clarapaints.net/stones-river?unapproved=488&moderation-hash=c9c70025cf6a2af35c37f2400da68536#comment-488
    https://madhukar.org/the-forgotten-secret/?unapproved=18901&moderation-hash=c0b9b538d21db3c5e16584ea1c095c39#comment-18901
    http://countycourier.net/gmedia/325a7968_1-jpg/?unapproved=6121&moderation-hash=d748acabce8d0b5e882dfa3480ece314#comment-6121
    http://www.mikeservis.com/blog/2019/08/02/problems/?unapproved=36680&moderation-hash=6e9af506ac97a25830e678afac728a6d#comment-36680
    http://freakwatch.net/hello-world/?unapproved=9225&moderation-hash=159f26e3ff071b436aad8e7d265e5224#comment-9225
    https://truefilmproduction.com/9-questions-hiring-video-production-company/?unapproved=4489&moderation-hash=a4d28fc22a33798a28f6f2f378d9a160#comment-4489
    http://shunkfiedlerseptic.com/2015/04/homeowner-septic-maintenance-log/?unapproved=22016&moderation-hash=242c35d58ad644542f0461b96055a348#comment-22016
    http://www.e-posta.info/yahoo/yahoo-mail-adresi-al-yahoo-mail-giris/?unapproved=15901&moderation-hash=a2d0a7de4a35a807d97296539a3d5e2d#comment-15901
    http://www.amplus.fr/musee-international-de-la-parfumerie-de-grasse/?unapproved=770&moderation-hash=e50aa3f93cc1a6139b46b27f68bc45a4#comment-770
    https://mlmadsjunction.com/espay-business-plan/?unapproved=7200&moderation-hash=ddfc415bb6a2d7a9816d792973385dca#comment-7200
    https://wis-workwear.nl/hallo-wereld/?unapproved=710&moderation-hash=e972163db4c8853210a1b21e65f1c27d#comment-710
    http://www.carlyrhiannon.com/2012/09/25/video-emma/?unapproved=22533&moderation-hash=85a6020b0186f5c764ac946985d6cd20#comment-22533
    http://www.antimarketing.ir/en/i-suspect-the-teachings-of-philip-kutler/?unapproved=27079&moderation-hash=43104184a4f01721e0b10b209b96b8b4#comment-27079
    http://verenastefaniegrotto.com/how-to-plan-wedding/?unapproved=1206&moderation-hash=43bf40d3e5063fd7f36288198553f78d#comment-1206
    https://genioyes.com/2018/12/15/best-ways-to-earn-money-online-from-home/?unapproved=24952&moderation-hash=48ffdd36a01e7017b27fefdeb3fa1bba#comment-24952
    http://www.sokolmukarov.cz/gallery/spolecne-fotky/kia-dresy/?unapproved=8256&moderation-hash=3952f3ce42c8d28fae7bb9039ca56030#comment-8256
    http://mantratantrayantras.com/gomti-chakra-business-improvement/?unapproved=41143&moderation-hash=f34dfd8c05cd6f118044352812c004cc#comment-41143
    http://www.yavuzbilgin.com/vizyon-ve-misyonumuz-2/hakkimizda?unapproved=46343&moderation-hash=d1b57c566189806c7bbb1407a3a8fff8#comment-46343
    https://nightandday.sk/483-2/elizabeth-arden-green-tea/?unapproved=6481&moderation-hash=4ab5ea30daa539b0861f4f4911ed4fbd#comment-6481
    https://tkoreserve.com/2017/03/dem-pure-certified-dragonfly-earth-medicine/?unapproved=42252&moderation-hash=c4e32099295a438bcc8f896af516005e#comment-42252
    https://mysocietyclub.com/blog/sinking-fund-calculation-utilization/comment-page-1/?unapproved=16064&moderation-hash=68f8f60650c201cc72fe64042f74f549#comment-16064
    http://www.knjigainspiracija.com/dobro-djelo-vrijedi-mnogo-vise/?unapproved=1446&moderation-hash=13013a290c516b503c3963df8ef71faa#comment-1446
    http://www.irenevandermeulen.nl/2019/07/01/laten-en-doen/?unapproved=8216&moderation-hash=7e06169ec9b3e96b1dee5ef4b631b188#comment-8216
    http://grupposalamone.it/nasce-la-torre-del-gusto-il-blog-del-vivere-sano/?unapproved=8587&moderation-hash=c0efd8778e14976e137f199f50f020c3#comment-8587
    http://biz-value.info/2017/12/05/post-559/?unapproved=9376&moderation-hash=510f7006c7ff1070f821b172f1f62156#comment-9376
    http://www.epne.fr/faut-choisir-scooter-electrique-thermique-permis/?unapproved=11653&moderation-hash=d1919f7001223a7c2cb76a1b28fdf4e6#comment-11653
    http://leijunshuo.net/2016/10/why_xiaomi_must_do_ecology_chain/?unapproved=3476&moderation-hash=85ceec3a16a386bad4a919968b076a09#comment-3476
    https://mgdola.com/forums/topic/used-suv/
    https://penteado.org/2014/06/chiques-faceis-simples.html?unapproved=9160&moderation-hash=5466f1e022fd7c970ec217e9371dae6d#comment-9160
    http://botecodafisica.com.br/2018/07/28/curso-de-astrofisica-ufsc/?unapproved=2659&moderation-hash=35cca3af1c98c3e5197c40f15dfde89b#comment-2659
    http://brocit-kurit.ru/brosit-kurit-i-ne-nabrat-lishnij-ves/?unapproved=1118711&moderation-hash=6600353aaeb744464c100da9eece6aac#comment-1118711
    http://kleinsmithcustomhomes.com/new_home/?unapproved=8096&moderation-hash=9d740932bfc4ad34818b365bb6cc82c2#comment-8096
    https://voorheesbootcamp.com/hello-world/?unapproved=1757&moderation-hash=239f6e5281afb54c90ceb5a8e5ccf745#comment-1757
    http://mp-bau-gmbh.de/2016/02/24/biggest-volcano-timelapse/?unapproved=10484&moderation-hash=f7295d26805b1a685482f245aed74fdd#comment-10484
    http://www.collieag.org.au/?unapproved=37420&moderation-hash=307a2b585c89afad70c8f105f40eb781#comment-37420
    https://alysondance.com/images/img_1327/?unapproved=14989&moderation-hash=be93eace32bab9c820288c8c6b5d880d#comment-14989
    http://kiaorafox.com/brains-are-puzzles-put-them-together-and-thrive/?unapproved=10870&moderation-hash=f42db0d40112d50e157c365bc93e6a88#comment-10870
    http://barbarasattler.com/2016/08/04/first-blog/?unapproved=46074&moderation-hash=6cb218fd26e177a7ccdb6d1f196a6374#comment-46074
    http://diabdachau.de/gerald-schade?unapproved=266581&moderation-hash=13cde3938c16d4df3528e50dd1b0f1a9#comment-266581
    https://www.mbtrasportisrl.com/2016/03/22/ciao-mondo/?unapproved=3675&moderation-hash=709e746c55646d8d59e497bae1f57f61#comment-3675
    http://fundacionvisiontotal.com/brigada-villa-jimenez/?unapproved=35970&moderation-hash=3f50b4a3946589b3059bea7727c0ec63#comment-35970
    https://blog.myagi.com/experiential-retail-summer-to-savour-for-john-lewis/?unapproved=6032&moderation-hash=c980dd789b88910d594e96febdd8d946#comment-6032
    http://tlf.id/mengusir-alergi-kulit/?unapproved=3793&moderation-hash=43389891e291e62aed3e93f05027adbe#comment-3793
    http://livestylevogue.com/look-more-youthful-with-these-works-out/?unapproved=58336&moderation-hash=4f2ffa181bb4d98ab7717687baa00a31#comment-58336
    http://internetphenomenon.com/retargeting-capturing-the-other-98/?unapproved=43445&moderation-hash=9e2f5bea9871190bf7d8782e99aded8b#comment-43445
    https://touchofgoldevents.com/ellice-boone/?unapproved=33643&moderation-hash=2df09eb9b0c7e96ca32a024d4c0c0443#comment-33643
    http://bookfeststl.com/an-absolutely-true-conversation-with-sherman-alexie/?unapproved=281335&moderation-hash=72b231135a4921864708c4509d623013#comment-281335

Leave a Reply


+ 9 = onsekiz

Araç çubuğuna atla